نقش کتاب های کمکی در نظام آموزشی

1 ماه پیش

نقش کتاب های کمکی در نظام آموزشی
هد‌ف تعلیم و تربیت تنها آموزش و یاد‌گیری مطالب د‌رسی کتاب‌ها و آن هم د‌ر سطح د‌انش اولیه آن نیست که ما از طرق مختلف از جمله سؤال و جواب و حفظ طوطی واری مطالب به آن برسیم، بلکه یکی از اهد‌اف مهم نظام آموزش و پرورش رشد‌ استعد‌اد‌ها و خلاقیت‌ها است و لازم است که د‌انش‌آموزان به تفکر واد‌اشته شوند‌. تفکر زمانی حاصل می‌شود‌ که امری به یاد‌ فرد‌ آمد‌ه باشد‌ و یا اینکه فرد‌ی با مسأله و مشکل جد‌ید‌ی مواجه شود‌ و د‌ر صد‌د‌ حل آن برآید‌. به عبارت د‌یگر افراد‌ نمی‌اند‌یشند‌ مگر اینکه مسأله و مشکل خاصی مطرح شود‌ و آنان را به تفکر برانگیزد.
عده‌ای از پژوهشگران، ا نگرشی متفاوت، به بررسی میزان به کارگیری مواد و منابع آموزشی توسط معلمان و توانایی آنها در استفاده از این منابع همسو با برنامه آموزشی به دانش‌آموزان پرداختند. نتایج این پژوهش‌ها نشان داد که هم معلمان دوره دیده و هم معلمانی که این دوره را طی نکردند از این منابع استفاده می‌کنند. با این وجود توصیه شده است برای استفاده معلمان از وسایل آموزشی، دوره مهارت‌های اطلاعاتی اجرا گردد. در بخش دیگری از نتایج مشخص شد که به کارگیری مواد و منابع آموزشی باعث ایجاد علاقه و دید مثبتی در دانش‌آموزان شده است، به طوری ‌که دانش‌آموزان در فعالیت‌های کلاسی بیشتر شرکت کردند.
به طور كلی، كتاب هایی را كه برای كودكان و نوجوان منتشر می شود ، به دو دسته كتاب های داستانی( Fiction ) و غیر داستانی( Non-fiction ) تقسیم می كنند. كتاب های غیر داستانی نیز در دو گروه اصلی جای می گیرند؛ كتاب هایی كه بیشتر با هدف دانش افزایی و ترغیب كردن دانش آموزان به فراگیری علم نوشته می شوند و به طور معمول برنامه آموزش خاصی را دنبال نمی كنند. این كتاب ها در كشور ما به كتاب های علمی مشهور شده اند. گروه دیگر، شامل كتاب هایی است كه بر اساس برنامه آموزشی خاصی نوشته می شوند و هدف اصلی آنها كمك كردن به تحقق اهداف آن برنامه آموزشی است. این گونه كتاب ها را می توانیم كتاب های كمك آموزشی( Curriculum supplement ) بنامیم.
توجه داشته باشید هرچند كتاب هایی كه از آنها با عنوان كتاب های علمی یاد كردیم، برنامه آموزشی خاصی را دنبال نمی كنند، اما یكی از مهمترین هدف های برنامه آموزشی را ، یعنی پرورش كنجكاوی و ترغیب دانش آموزان به فراگیری دانش، به خوبی برآورده می كنند و برخی از آنها با یك كتاب صرفا علمی تفاوت های قابل ملاحظه ای دارند و به اصطلاح با دید آموزشی نوشته شده اند. در این جا، منظور ما از كتاب های كمك آموزشی این گونه كتاب ها نیز هست.

وجود کلی گویی و ابهام در کتاب های درسی

نویسنده کتاب «ماجراهای خواندنی»، با اشاره به وجود کلی‌گویی‌ها و ابهامات در برخی از کتاب‌های درسی، اظهار داشت: کتاب‌های کمک‌آموزشی استاندارد و مورد تأیید آموزش و پرورش، با محتوای مناسب، به دانش‌آموز در درک مفهوم کمک می‌کند. اما مشکل از جایی شروع می‌شود که کتاب‌های غیراستاندارد، به صورت اجباری به مدارس راه می‌یابند و برخلاف سیاست‌های وزارت آموزش و پرورش، در برنامه درسی دانش‌آموزان قرار می‌گیرند.
وی در ادامه، دیگر دلیل نیاز به کتاب‌های کمک‌آموزشی را در ناتوانی علمی و بی‌انگیزگی آموزگاران دانست و افزود: در بعضی مدارس دولتی، آموزگار فرصت یا حتی انگیزه کافی را برای آموزش دروس – آن هم به شیوه‌های مؤثر- ندارد. این مساله در پایه‌های بالاتر، مانند پایه ششم بیشتر مشاهده می‌شود؛ زیرا با این‌که زمان زیادی از استقرار این نظام جدید آموزشی نمی‌گذرد، کتاب‌ها چند بار بازنگری و اصلاح شده و آموزگاران هم یا به تدریج برای تدریس این کتاب‌ها آموزش دیدند یا اصلاً فرصتی برای فراگیری محتوای جدید کتاب‌ها نداشتند. بنابراین توانایی لازم برای تدریس به دانش‌آموزان و حل مشکلات آن‌ها را کسب نکردند.

مروری بر متون و پژوهش‌هایی انجام شده در خارج و داخل کشور نشان می‌دهد که اگرچه کتاب‌های درسی نقش مهم و موثری در یادگیری مطالب مختلف به دانش‌آموزان دارند اما اگر معلمان در آموزش از شیوه دانش‌آموز مداری و مبتنی بر استفاده از کتاب‌های غیردرسی به جای تک‌کتاب درسی استفاده کنند، نه تنها ضمن ایجاد علاقه و انگیزه به مطالعه بیشتر در دانش‌آموزان، زمینه‌های یادگیری بیشتر را در آنها ایجاد می‌کنند؛ بلکه دانش‌آموزان با مراجعه به منابع متعدد موجود در حوزه‌های مرتبط با مطالب کتاب درسی، قادر خواهند بود توانایی ترکیب و ارزیابی مطالب در سایر کتاب‌ها را کسب نموده و در آینده نیز به پژوهشگرانی منتقد و خلاق تبدیل شوند. با وجود این، براساس نتایج بدست آمده از پژوهش‌های انجام یافته در ایران متوجه می‌شویم در عمده موارد، اتکای معلم به تک کتاب درسی و عدم‌دسترسی یا عدم شناخت منابع غیردرسی، نظام کنونی آموزش و پرورش را نظامی یک طرفه و منفعل قرار داده است و انگیزه‌ای برای مطالعه و یادگیری در دانش‌آموزان ایجاد نکرده است. همچنین، بررسی‌ها نشان داد کتابخانه‌ آموزشگاهی در صورتی که از سوی معلمان برای تدریس استفاده شود و به تشویق دانش‌آموزان به استفاده پرداخته شود نقش مفید و موثری در یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دارد. افزون بر آن، فعالیت‌ها و همکاری معلمان و کتابداران در کتابخانه‌ها باعث گسترش و توسعه خدمات کتابخانه‌های آموزشگاهی به دانش‌آموزان می‌گردد. با این حال، نتایج بدست آمده از پژوهش‌های انجام یافته در ایران نشان می‌دهد کتابخانه‌های آموزشگاهی ایران به دلایلی مثل عدم وجود بودجه، نبودن اتاق برای کتابخانه، نداشتن کتابدار و کمبود منابع برای استفاده دانش‌آموزان در وضعیت مطلوبی قرار ندارند.

نقش کتاب های کمکی در نظام آموزشی
لطفا امتیاز دهید
0
برچسب ها :

بدون دیدگاه